İnlay ve onlay dijital tasarımı: preparasyondan üretim dosyasına

İnlay, onlay ve overlay farkı

İnlay tüberkülleri örtmeyen, kavite sınırları içinde kalan indirekt bir restorasyondur; onlay bir veya birkaç tüberkülü kaplar, overlay ise oklüzal yüzeyin tamamına yakınını örter. Tasarım açısından fark, kenarın nerede bittiği ve materyalin hangi kalınlıkta yük taşıyacağıdır. Hangi tipin seçileceği hekimin değerlendirmesine bağlıdır.

Ferraris (2017) indirekt yaklaşımın çoğu zaman tüberkül örtme ihtiyacından doğduğunu belirtir ve kavite analizinde sırasıyla aksiyel duvarlar arasındaki dentin, marjinal sırtlar, pulpa odası tavanı ve tüberküllerin değerlendirildiği bir protokol tarif eder. Tasarımcı bu kararı vermez, ama sonucunu dosyada görür: örtülen her tüberkül yeni bir kenar hattı ve yeni bir kalınlık gereksinimi demektir.

Morimoto ve arkadaşlarının sistematik derlemesi ve meta-analizi, dahil edilen çalışmalarda seramik inlay, onlay ve overlay’lerin beş ve on yılda yüksek sağkalım gösterdiğini, başarısızlıkların en sık nedeninin ise kırılma ve çatlama olduğunu bildirir. Tasarım açısından bu, kalınlık ve destek kararlarının neden üzerinde durulması gereken başlıklar olduğunu açıklar.

Şunu da açıkça yazalım: dijital tasarım bir teşhis değildir. Restorasyon tipi, materyal ve preparasyon kararı hekime aittir; tasarımcı bu kararları üretilebilir bir dosyaya dönüştürür ve sınırlarını raporlar.

Tasarım için gerekli veri

Tasarımcının ihtiyacı kenarları kesintisiz görünen bir preparasyon taraması, karşı çene, kapanış kaydı, komşu dişlerin kontakt yüzeyleri, renk fotoğrafı ve planlanan materyal bilgisidir. Kenar dişeti altında kalıyor veya taramada kesiliyorsa kenar hattı tahminle çizilir; tahmin edilen kenar ise uyumu doğrudan riske atar.

• Preparasyon taraması: kenarlar, aksiyel duvarlar ve kavite tabanı net
• Karşı çene taraması ve kapanış kaydı
• Komşu dişlerin proksimal yüzeyleri ve kontakt bölgeleri
• Preparasyon öncesi tarama veya mevcut restorasyonun formu (varsa)
• Renk eşleştirmesi için fotoğraf ve renk notu
• Planlanan materyal, üretim yöntemi ve simantasyon protokolü
• Kenar yükseltme veya dişeti yönetimi yapıldıysa kısa not

Derin kenarlar

Veneziani (2010) dişeti altındaki servikal kenarların izolasyonu, adeziv işlemleri, ölçü almayı ve restorasyonun yerleştirilmesini zorlaştırdığını belirtir ve kenarın koronale taşınması, cerrahi olarak açığa çıkarılması ya da klinik kron uzatma olmak üzere üç farklı yaklaşım tanımlar. Hangi yolun seçildiği tasarımcı için önemlidir: koronale taşınmış bir kenar ile cerrahi sonrası taranan bir kenar, taramada farklı okunur. Bu bilgi dosyaya eklenirse kenar hattı doğru yere çizilir.

Temel tasarım kararları

Tasarımda dört karar öne çıkar: yerleştirme yönü ve andırkatların yönetimi, kenar hattının çizimi, proksimal kontaktın konumu ile gücü ve oklüzal temaslara göre materyal kalınlığı. Bu kararların her biri doğrudan preparasyonun biçimine bağlıdır; preparasyonda eksik kalan kalınlığı tasarım telafi edemez, yalnızca hekime bildirebilir.

Preparasyon tasarımını okumak

Ferraris, tüberkül örtülen bölgelerde düz omuzsuz bitiş (butt joint), bizote kenar (bevel), omuz (shoulder) ve bukkal veneer ile birleşen veneerlay gibi farklı preparasyon tasarımları; proksimalde ise slot, bevel ve marjinal sırtı koruyan “ridge up” seçeneklerini tanımlar ve aynı preparasyonda birden fazla tasarımın bir arada kullanılabileceğini belirtir. Tasarımcı hangi bitişle karşı karşıya olduğunu bilirse kenarı ona göre işler; bilmezse her kenarı aynı şekilde yorumlar.

Yerleştirme yönü ve andırkat

Yazılım yerleştirme yönünü önerir, ancak bu öneri her zaman preparasyonun amacına uymaz. Tasarımcı andırkatları bloklarken restorasyonun kavitede ne kadar boşluk bırakacağını da kontrol eder. Büyük bir andırkat görünüyorsa bunu sessizce doldurmak yerine hekime raporlamak daha doğrudur.

Kalınlık ve destek

Her materyalin üretici tarafından belirtilen asgari kalınlığı vardır ve kalınlık haritası bu sınırla karşılaştırılır. Özellikle oklüzal temasların düştüğü bölgelerde ve örtülen tüberküllerin üzerinde incelme, kırılma açısından zayıf nokta oluşturur. Kalınlık yetersizse çözüm genellikle tasarımda değil, preparasyondadır.

Kontakt, oklüzyon ve simantasyon boşluğu

Proksimal kontakt, komşu dişin formuna ve marjinal sırt yüksekliğine göre konumlandırılır; ne açık kalmalı ne de oturmayı engelleyecek kadar sıkı olmalıdır. Oklüzal temaslar karşı çene taramasıyla kontrol edilir. Simantasyon boşluğu ve kenar ayarları, kullanılan materyalin ve laboratuvarın protokolüne göre tanımlanır; bu değerlerin vaka başında yazılı olması tekrar üretimi kolaylaştırır.

Sık yapılan hatalar

En sık hatalar, kenarı belirsiz bir taramayla tasarıma başlamak, preparasyon tasarımını bilmeden kenarı yorumlamak, oklüzal temas altında materyali inceltmek ve kontaktı karşı yüzeye bakmadan kurmaktır. Kayıt eksikliği, tutarsız simantasyon boşluğu ve renk notunun unutulması da sonradan pahalı düzeltmelere yol açar.

• Kesintili kenar: Taramada görünmeyen kenarı tahminle çizmek, oturma ve uyum sorununu tasarım aşamasında başlatır.
• Preparasyon bilgisi eksikliği: Bevel ile butt joint aynı şekilde işlenirse kenar bitişi amaçlanan formdan sapar.
• Temas altında incelme: Estetik form uğruna oklüzal temas bölgesinde kalınlık feda edilmemelidir.
• Kontaktı tahminle kurmak: Komşu diş yüzeyi taranmadan kurulan kontakt ya açık kalır ya da oturmayı zorlaştırır.
• Belirsiz kayıt: Hangi kapanışa göre çalışıldığı bilinmezse oklüzal ayar ağızda uzar.
• Renk notunun eksikliği: Özellikle ince bölgelerde alt yapı rengi sonucu etkiler; fotoğraf ve not birlikte gelmelidir.

Kalite kontrol listesi

Tasarım onaya gitmeden önce şu sorular yanıtlanmalıdır: kenar hattı her noktada taramayla örtüşüyor mu, yerleştirme yönü andırkatsız mı, kalınlık materyal sınırının üzerinde mi, kontaktlar ve oklüzal temaslar kontrol edildi mi? Bu liste sonucu garanti etmez; eksikleri ağız yerine ekranda yakalamayı amaçlar.

1. Kenar hattı tüm çevre boyunca taramada net ve kesintisiz mi?
2. Preparasyon tasarımı (butt joint, bevel, shoulder, ridge up) dosyada belirtildi mi?
3. Yerleştirme yönü andırkatsız ve preparasyonun amacına uygun mu?
4. Kalınlık haritası materyal üreticisinin asgari değerinin üzerinde mi?
5. Proksimal kontaktlar konum ve yoğunluk açısından kontrol edildi mi?
6. Oklüzal temaslar karşı çene ve kapanış kaydıyla doğrulandı mı?
7. Simantasyon boşluğu laboratuvar protokolüyle uyumlu mu?
8. Renk notu ve fotoğraf üretim dosyasına eklendi mi?

ENSO Dental sürece nasıl katılır?

ENSO Dental, inlay, onlay ve overlay vakalarında taramayı kenar, kontakt ve kalınlık açısından değerlendirir, CAD tasarımını ve üretim dosyasını hazırlar. Kenarı belirsiz bir tarama ya da yetersiz kalınlık görüldüğünde tasarım ilerletilmeden önce hekime raporlanır; böylece sorun üretimden önce konuşulmuş olur.

Hizmet kapsamı protetik tasarım sayfasında yer alıyor. Vakanızı vaka gönderme sayfasından iletebilir, ücret bilgisi için ücretlendirme sayfasına bakabilirsiniz.

Tasarım yazılımı tarafındaki iş akışı için Exocad rehberi, ön bölge estetik restorasyonlar için veneer rehberi ve form çalışması için dijital wax-up rehberi tamamlayıcı okumalardır.

Kaynaklar

Aşağıdaki bağlantılar bağımsız, hakemli yayınlardır. ENSO Dental bu kaynaklar adına konuşmaz. Metin teşhis koymaz ve sonuç vaat etmez.

1. Morimoto S, Rebello de Sampaio FB, Braga MM, Sesma N, Özcan M (2016). Survival Rate of Resin and Ceramic Inlays, Onlays, and Overlays: A Systematic Review and Meta-analysis. Journal of Dental Research. PMID: 27287305.
2. Ferraris F (2017). Posterior indirect adhesive restorations (PIAR): preparation designs and adhesthetics clinical protocol. The International Journal of Esthetic Dentistry. PMID: 28983533.
3. Veneziani M (2010). Adhesive restorations in the posterior area with subgingival cervical margins: new classification and differentiated treatment approach. The European Journal of Esthetic Dentistry. PMID: 20305873.

Sık sorulan sorular